Arsimi i mesëm – gjimnaz

Arsimi gjimnazor organizohet në 42 shkolla të mesme publike dhe në 3 gjimnaze private në gjuhën mësimore maqedonase, shqipe, turke dhe angleze

Burime për strukturën e mësimdhënies në gjimnaz, lëndët e detyrueshme dhe mundësitë për profilizimin e nxënësve sipas aftësive dhe interesave të tyre.

Arsimi i mesëm - gjimnaz

Në Republikën e Maqedonisë së Veriut, arsimi i mesëm në gjimnaz organizohet në 42 shkolla të mesme publike, prej të cilave në 34 mësimi zhvillohet në gjuhën maqedonase, ndërsa në 8 shkolla mësimi zhvillohet në gjuhën shqipe dhe maqedonase.

Në dy shkolla ka klasë gjimnaziale me mësim në gjuhën turke.
Nga 42 shkolla të mesme, vetëm 16 organizohen si gimnaze (11 me mësim në gjuhën maqedonase dhe 5 me mësim në gjuhën shqipe), ndërsa të tjerat janë shkolla të mesme profesionale, ku janë formuar klasë gjimnaziale.

Përveç gimnazive publike ekzistuese, arsimi gjimnazial në Republikën e Maqedonisë së Veriut ofrohet edhe në 3 gimnaze private, ku mësimi zhvillohet në gjuhën maqedonase, shqipe, turke dhe angleze.

Që nga viti shkollor 2001/2002, në Republikën e Maqedonisë zbatohet Plani i Ri Mësimor për arsimin e mesëm gjimnazial, i cili, si një zgjidhje afatshkurtër, pësoi ndryshime në vitin 2003/2004, sepse gjatë zbatimit të tij u shfaqën disa probleme dhe vështirësi të shkaktuara nga pasaktësitë, mospërputhjet dhe paqartësitë e planit, të cilat lidhen me fushat e lëndëve zgjedhore, programet dhe përmbajtjet e detyrueshme zgjedhore, përmbajtjet zgjedhore, numrin e pëgjithshëm të orëve, ngarkesën e programeve dhe ngarkesën e nxënësve.

Zgjidhjet afatgjata për arsimin gjimnazial do të dalin nga Programi Kombëtar për Zhvillimin e Arsimit në Republikën e Maqedonisë 2005–2015, mbi bazën e të cilit do të hartohet një koncept i ri për arsimin gjimnazial, do të përcaktohen standardet arsimore dhe gradualisht do të zbatohen zgjidhjet e parashikuara në shkolla pilote.

Fondi i përgjithshëm i orëve në arsimin e mesëm - gjimnaz

Viti Numri i orëve
Viti I 31 (33) orë
Viti II 33 (35) orë
Viti III 31-32 (33-34) orë
Viti IV 29 (31) orë

Me Planin mësimor përcaktohen komponentët që janë të detyrueshme për të gjithë nxënësit dhe kornizat brenda të cilave shkollat duhet të lëvizin gjatë përcaktimit të komponentëve të tjerë të planit mësimor. Kjo do të thotë se shkollave (drejtorëve, mësimdhënësve dhe nxënësve) u jepet një liri e caktuar në hartimin e planeve të zbatueshme mësimore. Plani mësimor është i strukturuar në katër komponentë organizativë-përmbajtësorë: lëndë të detyrueshme, lëndë zgjedhore, programe të detyrueshme zgjedhore dhe aktivitete projektore.

Në dy shkolla ka klasë gjimnaziale me mësim në gjuhën turke.
Nga 42 shkolla të mesme, vetëm 16 organizohen si gimnaze (11 me mësim në gjuhën maqedonase dhe 5 me mësim në gjuhën shqipe), ndërsa të tjerat janë shkolla të mesme profesionale, ku janë formuar klasë gjimnazi.

Përveç gimnazeve publike ekzistuese, arsimi i mesëm gjimnazial në Republikën e Maqedonisë ofrohet edhe në 3 gimnaze private, ku mësimi zhvillohet në gjuhën maqedonase, shqipe, turke dhe angleze.

Që nga viti shkollor 2001/2002, në Republikën e Maqedonisë zbatohet Plani i Ri Mësimor për arsimin gjimnazial, i cili, si një zgjidhje afatshkurtër, pësoi ndryshime në vitin 2003/2004, sepse gjatë zbatimit të tij u shfaqën disa probleme dhe vështirësi të shkaktuara nga pasaktësitë, mospërputhjet dhe paqartësitë e planit, të cilat lidhen me fushat e lëndëve zgjedhore, programet dhe përmbajtjet e detyrueshme zgjedhore, përmbajtjet zgjedhore, numrin e përgjithshëm të orëve, ngarkesën e programeve dhe ngarkesën e nxënësve.

Zgjidhjet afatgjata për arsimin gjimnazial do të dalin nga Programi Kombëtar për Zhvillimin e Arsimit në Republikën e Maqedonisë 2005–2015, mbi bazën e të cilit do të hartohet një koncept i ri për arsimin gjimnazial, do të përcaktohen standardet arsimore dhe gradualisht do të zbatohen zgjidhjet e parashikuara në shkolla pilote.

Lëndët e detyrueshme

Lëndët e detyrueshme përbëjnë bërthamën programore të përbashkët dhe janë të detyrueshme për të gjithë nxënësit në arsimin gjimnazial. Ato sigurojnë standardin arsimor të përgjithshëm, duke mundësuar kalueshmëri horizontale dhe vertikale për nxënësit.

Këto lëndë përfshijnë përmbajtje nga arsimi bashkëkohor i përgjithshëm, të cilat në vitin e parë janë të shpërndara në 10 (11) lëndë, dhe gradualisht ulen në 5 (6) lëndë në vitin e katërt. Kjo komponentë e Planit Mësimor përbëhet nga 12 (13) lëndë të shpërndara gjatë katër viteve. Në thelb, kjo përfshin shumicën e lëndëve që vazhdojnë në mënyrë të pandërprerë nga arsimi fillor.

Programet për këto lëndë përpilohen nga Byroja e Zhvillimit të Arsimit në bashkëpunim me fakultetet përkatëse dhe mësimdhënësit nga shkollat, dhe miratohen nga ministri i Arsimit dhe Shkencës.

Lëndët zgjedhore

Lëndët zgjedhore janë të grupuara në tre fusha zgjedhore: natyrore-matematikore, gjuhësore-artistike dhe shoqërore-humanistike. Ky grupim i përgjithshëm korrespondon pjesërisht me ndarjen e shkencave në arsimin e lartë dhe ofron një paraqitje të qartë të përmbajtjeve programore mbi bazën e të cilave nxënësit do të zgjedhin.

Shkollat janë të detyruara të sigurojnë kushte për realizimin e veprimtarisë edukative-arsimore në të paktën dy nga këto fusha zgjedhore. Në vendbanimet më të vogla, shkollat duhet gradualisht të krijojnë kushte për realizimin e veprimtarisë në të tre fushat.

Nxënësi zgjedh një fushë zgjedhore nga të paktën dy fushat që i ofron shkolla, gjatë vitit të dytë, jo më vonë se në fund të vitit shkollor. Duke qenë se në vitin e dytë ekziston ndryshim vetëm në një lëndë zgjedhore, nxënësi mund të ndryshojë fushën zgjedhore dhe/ose shkollën deri në fund të vitit të dytë shkollor (30 gusht), nëse ekzistojnë kushtet e nevojshme në shkollë.

Lëndët zgjedhore kanë funksion të thellojnë dhe zgjerojnë njohuritë e nxënësve. Zgjedhshmëria realizohet përmes lëndëve që kanë të njëjtin emër si pjesë e lëndëve të detyrueshme, si dhe përmes lëndëve me emër të ndryshëm, të cilat përfaqësojnë pjesë ose rrjedhë nga disiplina shkencore. Lëndët zgjedhore janë programuar me 2 deri në 3 orë javore nga viti i dytë deri në të katërtin. Programet mësimore për lëndët zgjedhore përpilohen nga Byroja e Zhvillimit të Arsimit në bashkëpunim me fakultetet përkatëse dhe mësimdhënësit nga shkollat, dhe miratohen nga ministri i Arsimit dhe Shkencës.

Në vitin e parë nuk ka lëndë zgjedhore, që do të thotë se viti i parë është i njëjtë dhe i përbashkët për të gjithë nxënësit në arsimin gjimnazial. Në vitin e dytë, nxënësi zgjedh një lëndë nga lista e lëndëve zgjedhore (nga të paktën tre lëndë të propozuara nga shkolla).

Numri i orëve për lëndët zgjedhore rritet gradualisht, nga 2 orë në vitin e dytë deri në 9 orë në vitin e katërt.

Lista e lëndëve zgjedhore – Viti II

Nr. Emri i lëndës Numri i orëve
1 Teknologji Informatike 2
2 Gjuhë klasike (Greqishte elashtë Latinisht) 2
3 Algjebër elementare 2
4 Gjeometri elementare 2
5 Të folurit dhe të shkruarit 2
6 Etikë 2

Nga lista e lëndëve zgjedhore, çdo shkollë është e detyruar, duke marrë parasysh interesat dhe dëshirat e nxënësve, si dhe kapacitetet e saj kadrovike dhe hapësinore, të ofrojë të paktën tre lëndë, nga të cilat nxënësi zgjedh një.

Shkolla informon nxënësit për listën e lëndëve zgjedhore gjatë vitit të parë, dhe nxënësi zgjedh një lëndë nga lista jo më vonë se në fund të vitit të parë shkollor. Nxënësi mund të ndryshojë lëndën zgjedhore deri në fund të vitit të parë shkollor (30 gusht), nëse ekzistojnë kushtet e nevojshme në shkollë.

Numri minimal i nxënësve për të cilët mund të organizohet mësimi për një lëndë zgjedhore është 17.

Nxënësi që në vitin shkollor 2002/2003 ka zgjedhur dhe realizuar një lëndë zgjedhore në vitin e parë, në vitin e dytë do të zgjedhë dhe realizojë një lëndë tjetër nga lista e lëndëve zgjedhore për vitin e dytë, me përmbajtje të ndryshme nga ajo që ka zgjedhur dhe realizuar në vitin I.

Për çdo fushë zgjedhore në vitet e tretë dhe të katërt janë përcaktuar lista të lëndëve zgjedhore. Çdo fushë përmban dy kombinime të lëndëve zgjedhore. Këto kombinime bazohen në marrëdhëniet logjike dhe funksionale mes disiplinave të ngjashme shkencore. Me këto kombinime, çdo nxënës ka mundësinë të zhvillohet në drejtimin që pasqyron dëshirat, interesat dhe aftësitë e tij, si dhe të informohet dhe përgatitet për studime të mëtejshme.

Shkolla duhet t’i informojë nxënësit për kombinimet e mundshme të lëndëve zgjedhore gjatë vitit të dytë, dhe nxënësi duhet të zgjedhë një kombinim në fund të vitit të dytë shkollor. Nxënësi mund të ndryshojë kombinimin e lëndëve zgjedhore deri në fund të vitit të dytë (30 gusht), nëse shkolla ka mundësi për këtë.

Pasi të zgjedhet një kombinim i caktuar i lëndëve zgjedhore, çdo lëndë nga ai kombinim bëhet e detyrueshme për nxënësin dhe ndikon në vlerësimin e përgjithshëm dhe të drejtën për përparim.

Numri minimal i nxënësve për të cilët mund të organizohet mësimi për një kombinim të zgjedhur është 17 nxënës ose gjysma e numrit të lejuar të nxënësve në një klasë.

Për çdo kombinim të lëndëve zgjedhore, me plane mësimore të veçanta përcaktohet numri, emri, orari dhe fondi i orëve për secilën lëndë në vitet e ndryshme shkollore.

I. Fusha natyrore-matematikore

Lista e lëndëve zgjedhore – Viti III dhe IV

Nr. Emri i lëndës Orë javore
1 Fizikë 3
2 Kimi 3
3 Biologji 3
4 Algjebër 3
5 Algjebër lineare dhe gjeometri analitike 3
6 Analizë matematike 3
7 Gjuhë programuese 3
8 Gjeografi 2
9 Gjuhë latine 2

Kombinime (pakete) të lëndëve zgjedhore: Viti III dhe IV

Nr. Emri i lëndës Orë javore
1 Fizikë 3
2 Algjebër lineare dhe gjeometri analitike 3
3 Algjebër 3
4 Gjuhë programuese 3
5 Analizë matematike 3

Ky kombinim i lëndëve zgjedhore u mundëson nxënësve të cilët kanë përfunduar të kenë më shumë mundësi për të aplikuar në fakultete si: Elektroteknik, Ndërtim, Arkitekturë, Mekanikë dhe Fakulteti i Shkencave Natyrore dhe Matematike (informatikë, matematikë dhe fizikë).

Viti III dhe Viti IV

Nr. Emri i lëndës Orë javore
1 Fizikë 3
2 Kimi 3
3 Biologji 3
4 Gjuhë programuese 2
5 Gjeografi 2
5 Gjuhë latine 2

Ky kombinim i lëndëve zgjedhore u mundëson nxënësve të cilët kanë përfunduar të kenë më shumë mundësi për të aplikuar në fakultete si: Mjekësi, Bujqësi, Veterinë, Teknologji dhe Fakulteti i Shkencave Natyrore dhe Matematikë (kimi, biologji, fizikë dhe gjeografi).

II. Fusha gjuhësore-artistike

Lista e lëndëve zgjedhore
Plani mësimor për vitin III dhe IV

Nr. Emri i lëndës Numri i orëve
1 Gjuhë e tretë e huaj (gjuhë italiane, spanjole, ruse, frënge, gjermane, angleze) 3 | 3
2 Art figurativ 2 | 2
3 Gjuhë klasike (greqishte e lashtë, latinisht) 2 | 2
4 Muzikë 2 | 2
5 Art dramatik 3
6 Letërsi krahasuese 2
7 Pedagogji 2
8 Psikologji 2
9 Latinisht 2

Kombinime (pakete) të lëndëve zgjedhore:
Viti III dhe IV

Nr. Emri i lëndës Numri i orëve
1 ТGjuha e tretë e huaj (italiane, spanjole, ruse, frënge, gjermane, angleze) 3 | 3
2 Gjuhë klasike (greqisht e lashtë, latinisht) 2 | 2
3 Pedagogji 2 часа
4 Psikologji 2 часа
5 Letërsi krahasuese 2

Ky kombinim i lëndëve zgjedhore u jep nxënësve të cilët kanë përfunduar më shumë mundësi për të vazhduar studimet në: Fakultetin Filozofik, Fakultetin Filologjik dhe në fakultetet pedagogjike.

Viti III dhe Viti IV

Nr. Emri i lëndës Numri i orëve
1 Ekonomi 3
2 Hyrje në të drejtë 2
3 Menaxhment 2
4 Logjikë 2
5 Sociologji 2
6 Histori 2
7 Gjuhë latin 2
Ky kombinim i lëndëve zgjedhore u jep nxënësve të cilët kanë përfunduar më shumë mundësi për të vazhduar studimet në: Fakultetin Ekonomik, Fakultetin e Drejtësisë, Fakultetin Filozofik dhe Fakultetin Filologjik.

Viti III dhe Viti IV

Nr. Emri i lëndës Numri i orëve
1 Sociologji 2 | 3
2 Filozofi 2
3 Histori 2
4 Psikologji 2
5 Pedagogji 2
6 Etikë 2

Ky kombinim i lëndëve zgjedhore u jep nxënësve të cilët kanë përfunduar më shumë mundësi për të vazhduar studimet në Fakultetin e Filozofisë dhe në fakultetet pedagogjike.

Nocioni ”programet e detyrueshme zgjedhore” është ruajtur pasi përmendet në Ligjin për Arsimin e Mesëm. Deri në ndryshimin e këtij ligji dhe miratimin e konceptit për arsimin e mesëm në gjimnaz, nën këtë nocion do të kuptohen përmbajtjet nga fusha e sportit dhe artit.

Përmes përmbajtjeve të programit, nxënësit brenda kësaj fushe në Planin mësimor realizojnë interesat e tyre në fushën e sportit dhe aktiviteteve sportive, artin figurativ dhe artin muzikor. Këto përmbajtje kanë statusin e lëndëve mësimore dhe realizohen brenda fondit javor të orëve në forma të ndryshme të punës. Për secilën përmbajtje përcaktohet edhe mënyra e realizimit.

Nxënësit brenda çdo fushe zgjedhin një program për të cilin kanë interes dhe talent. Mësimi është mentorues dhe përdor metoda dhe forma më fleksibile didaktiko-metodike, ku nxënësi është subjekt aktiv dhe ka mundësinë të shprehë aftësitë e tij krijuese. Ky mësim duhet t’u mundësojë nxënësve të shprehin talentin dhe të arrijnë rezultate më të larta në fushën e sportit dhe artit.

Përmbajtjet nga fusha e sportit dhe aktiviteteve sportive programohen sipas programeve të veçanta dhe realizohen me 2 orë javor në vitin I dhe II, dhe me 3 orë në vitin III dhe IV. Përmbajtjet e artit pamor programohen sipas programeve të veçanta dhe realizohen me 2 orë javor në vitin I dhe 1 orë javor në vitin II. Përmbajtjet e artit muzikor, gjithashtu programohen sipas programeve të veçanta dhe realizohen me 1 orë javor në vitin I dhe 2 orë javor në vitin II.

Shkollat janë të detyruara, bazuar në kushtet e tyre hapësinore, materiale, kadrovike dhe organizative, t’u ofrojnë nxënësve më shumë programe për përmbajtjet e sportit dhe kulturës. Nxënësit, sipas interesit të tyre, zgjedhin ose caktohen për programet përkatëse dhe i realizojnë ato. Për arritjen e qëllimeve të programeve kujdesen mësuesit përkatës. Në mësim nxënësit janë subjekte aktive, ndërsa mësimdhënësit si mentorë i ndjekin dhe regjistrojnë arritjet e nxënësve.

Programet për përmbajtjet nga fusha e sportit dhe kulturës (sport dhe aktivitete sportive, art pamor dhe art muzikor) hartohen nga Byroja e Zhvillimit të Arsimit në bashkëpunim me fakultetet përkatëse dhe mësimdhënësit e shkollave, dhe miratohen nga ministri i Arsimit dhe Shkencës.

Arritjet e nxënësve shprehen në formë përshkruese (neni 56 i Ligjit për Arsimin e Mesëm, Gazeta Zyrtare e RM, nr. 52, 11 qershor 2002) me shprehjet e mëposhtme:

Nr. Përshkrimi
1 Programi është realizuar me sukses të veçantë
2 Programi është realizuar me sukses shumë të mirë
3 Programi është realizuar me sukses të mirë
4 Programi është realizuar me sukses të kënaqshëm

Nxënësit që, për arsye të justifikuara, mungojnë në mësim ose nuk realizojnë pjesë të programit, mund ta përmbushin atë që e kanë humbur në një afat të caktuar me mësimdhënësin, gjatë pushimit të gjysmëvjetorit ose në fund të vitit shkollor, por jo më vonë se fillimi i vitit shkollor të ardhshëm.

Nxënësi që nuk i ka realizuar programet zgjedhore të parashikuara pa arsye të justifikuara, nuk merr dëftesë për përfundimin e vitit dhe nuk ka të drejtë të regjistrohet në vitin e ardhshëm shkollor.

Aktivitete projektuese

Aktivitetet projektuese përbëjnë një fushë të veçantë në Planin mësimor, e cila ka për funksion plotësimin e interesave dhe dëshirave individuale të nxënësve në fusha të caktuara. Për shkak të karakterit të tyre specifik, ato dallohen nga lëndët mësimore dhe për këtë arsye realizohen brenda fondit vjetor të orëve (70 orë për vit) nga klasa I deri në klasën IV, sipas zgjedhjes së lirë të nxënësit.

Aktivitetet projektuese mund të realizohen, sipas kapaciteteve dhe mundësive të shkollave, gjatë gjithë vitit shkollor në fushat e mëposhtme dhe me vëllimin e përcaktuar: (*)

Nr. Fusha Vëllimi i orëve
1 Kulturë për mbrojtje, paqe dhe tolerancë (15 + 20) orë
2 Kulturë urbane (15 + 20) orë
3 Kulturë e jetesës së shëndetshme (15 + 20) orë
4 Shkenca natyrore (15 + 20) orë
5 Kulturë qytetare (15 + 20) orë
6 Aktivitetet sportive (15 + 20) orë
7 Aktivitetet në fushën e muzikës (15 + 20) orë
- Kor 70 orë
- Orkestër 70 orë
8 Aktivitetet krijuese në artet pamore (15 + 20) orë
- Pikturë (15 + 20) orë
- Grafikë (15 + 20) часа
- Skulpturë (15 + 20) orë
- Arkitekturë (15 + 20) orë
- Dizajn (15 + 20) orë
- Kritikë arti (15 + 20) orë
- Histori arti (15 + 20) orë
- Klube letrare dhe seksione dramatike 35 orë
- Dita sportive 10 orë

(*) Në vitin IV, vëllimi i një aktiviteti projektues është 30 orë, pra (15+15) orë, ose gjithsej 60 orë në vit.

Numri i parë në kllapa tregon numrin e orëve që realizohen në shkollë, ndërsa numri i dytë tregon orët që i nevojiten nxënësit për punë shtëpie për aktivitetet projektues ose për realizimin e tyre në ndonjë institucion tjetër. Orët që nuk janë vënë në kllapa realizohen vetëm në shkollë.

Të gjitha aktivitetet projektues nga fushat e përmendura mund të realizohen në secilin prej katër viteve të shkollimit, përveç aktiviteteve nga fusha “Kultura qytetare”, të cilat mund të realizohen vetëm në vitin e III-të dhe IV-të të shkollimit.

Qëllimi i organizimit të tillë të aktiviteteve projektues është të sigurohet një angazhim aktiv i nxënësve gjatë realizimit të tyre. Kjo do të lehtësojë zhvillimin e kreativitetit të nxënësve dhe do t’u mundësojë të shprehin afinitetet dhe aftësitë individuale.

Për realizim të suksesshëm të aktiviteteve projektues, mësimdhënësi duhet të kushtojnë vëmendje të veçantë planifikimit, i cili duhet të jetë fleksibël dhe i përshtatur me nevojat dhe interesat e nxënësve. Mësimdhënësit duhet të veprojnë kryesisht si mentorë, këshillues dhe trajnerë.

Aktivitetet projektues që realizohen brenda shkollës nuk duhet të përfshihen si orë në orarin e rregullt të paraleleve. Ato duhet të organizohen gjatë ditëve të javës, në orare të pranueshme për nxënësit dhe që nuk përplasen me orarin e rregullt. Formimi i grupeve, mënyra dhe organizimi i punës është në kompetencë të shkollave.

Vëllimi i përgjithshëm i orëve të parashikuara për aktivitetet projektues gjatë një viti shkollor është 70 orë. Ato nuk vlerësohen (as me nota numërike, as me vlerësim përshkrues), por çdo nxënës, sipas zgjedhjes së tij, duhet t’i realizojë detyrimisht në vëllimin e parashikuar gjatë secilit vit shkollor. Mësimdhënësi përgjegjës mban evidencë të veçantë për realizimin e aktiviteteve dhe përgatit raport për çdo nxënës.

Aktivitetet projektuese i programojnë shkollat, respektivisht mësimdhënësit, bashkëpunëtorët profesionalë (pedagogë, psikologë, sociologë etj.) dhe nxënësit, në bashkëpunim me Byronë e Zhvillimit të Arsimit dhe institucionet e tjera të komunitetit lokal që janë të interesuara për bashkëpunim.

Nxënësit që për ndonjë arsye nuk realizojnë aktivitetet projektues të parashikuara, kanë detyrimin t’i kryejnë deri në fillimin e vitit shkollor të ardhshëm. Nëse nxënësi nuk e realizon këtë detyrim, nuk do t’i jepet dëftesa për vitin e përfunduar.

Për çdo aktivitet projektues, nxënësi përgatit një portofol ku regjistrohet lloji i aktivitetit, koha dhe vendi i realizimit.

Mentori e ndjek dhe e konfirmon realizimin e aktivitetit projektues. Realizimin e fondit vjetor të orëve të parashikuara për aktivitetet projektues e verifikon kujdestari i klasës.